Je stapt het vliegtuig uit, de geur van een nieuwe plek slaat je tegemoet en even is alles opwindend en nieuw. Maar een paar dagen later voel je je ineens… moe. Gefrustreerd. Je snapt niet waarom alles hier zó anders werkt. De mensen gedragen zich anders dan je gewend bent, het eten is niet wat je had verwacht en je verliest het geduld bij de kleinste dingen. Welkom bij de cultuurshock.
Ik ken het gevoel. Toen ik naar Oostenrijk verhuisde, dacht ik: ik kom hier al járen op vakantie, dit wordt makkelijk. Spoiler: dat was het niet altijd. En dat is oké. Een cultuurshock overkomt bijna iedereen wel een keer, en het heeft niks te maken met hoe avontuurlijk of open je bent.
Wat is een cultuurshock eigenlijk?
Een cultuurshock is de verwarring en het ongemak dat je ervaart wanneer je in een nieuwe cultuur terechtkomt die heel anders is dan je eigen. Het gaat niet alleen om grote dingen zoals taal of religie, maar ook om kleine, dagelijkse gewoonten: hoe mensen met elkaar omgaan, hoe je boodschappen doet, hoe vriendelijkheid eruitziet, of hoe laat je eet.
Cultuurshock verloopt vaak in fasen, al is dat niet voor iedereen hetzelfde. Op Workwide las ik dat een cultuurshock in vijf fasen komt. Kort samengevat:
1. De huwelijksreis
Alles is nieuw en spannend. Je vindt het geweldig. De mensen zijn interessant, het eten is een avontuur en je voelt je alsof je in een film leeft.
2. De frustratiefase
Dan begint het te wringen. Je mist je vertrouwde ritme. Kleine dingen irriteren je buitensporig. Je voelt je onbegrepen of juist onzichtbaar.
3. De aanpassingsfase
Je begint te begrijpen hoe dingen hier werken. Niet alles, maar genoeg om je weg te vinden. Je gaat van “dit is fout” naar “dit is gewoon anders”.
4. De acceptatiefase
Je hebt je thuis gevonden in de nieuwe omgeving, zonder dat je je eigen cultuur vergeet. Je leeft niet meer vanuit frustratie, maar vanuit begrip.
Hoe merk je dat je een cultuurshock hebt?
Soms is het heel duidelijk, maar soms ook niet. Je denkt misschien dat je gewoon moe bent van het reizen of dat je slecht slaapt (blame it on the jetlag!). Maar als je meerdere van onderstaande dingen herkent, is de kans groot dat je een cultuurshock doormaakt:
- Je voelt je snel geïrriteerd of verdrietig zonder duidelijke aanleiding
- Je vergelijkt alles met “thuis” en thuis wint altijd
- Je trekt je terug en vermijdt contact met de lokale bevolking
- Je mist alledaagse dingen enorm, zoals een bepaald merk cornflakes of een specifieke supermarkt
- Je voelt je onzeker over sociale situaties die je normaal makkelijk vond
- Je hebt moeite om dingen positief te zien
Herkenbaar? Goed, want dat betekent dat je precies ervaart wat miljoenen reizigers, expats en emigranten voor je hebben ervaren.
👉🏻 Lees ook: Expat of emigrant? Dit is het verschil (en waarom dat ertoe doet)
Praktische tips om met een cultuurshock om te gaan
Na al die jaren heb ik zelf wel wat ervaring opgedaan. Hopelijk heb je wat aan deze tips.
Geef jezelf de ruimte om het te voelen
Ga niet meteen doen alsof alles goed gaat. Het is oké om te zeggen: dit is lastig. Dit vind ik moeilijk. Onderdrukken werkt niet, dat weet ik inmiddels ook uit eigen ervaring. Schrijf het op, praat erover met iemand die je vertrouwt, of gewoon: geef toe dat je even een dipje hebt.
Zoek naar structuur en routine
Cultuurshock is voor een groot deel het gevoel van controle kwijt zijn. Geef jezelf houvast door een vaste dagindeling te maken. Ga elke ochtend op hetzelfde tijdstip naar de bakker, zoek een favoriete koffieplek of maak een wandeling die je elke dag herhaalt. Kleine rituelen helpen enorm. En bovendien leren andere mensen dit patroon van jou kennen en zeggen je gedag, waardoor jij je steeds meer op je plek voelt.
Leer de taal, ook al is het maar een beetje
Je hoeft geen vloeiend Italiaans of Japans te spreken, maar een paar woorden in de lokale taal doen wonderen. Mensen waarderen het als je het probeert. En andersom: als je de taal een beetje spreekt, begin je de cultuur beter te begrijpen. Taal en cultuur zijn namelijk onlosmakelijk met elkaar verbonden.
Wees nieuwsgierig in plaats van oordelend
Dit is makkelijker gezegd dan gedaan, dat geef ik toe. Maar probeer jezelf er steeds aan te herinneren: anders is niet slechter. Als mensen hier later eten, stiller zijn in het openbaar of anders omgaan met persoonlijke ruimte, dan is dat niet verkeerd, dat is gewoon hoe het hier gaat.
Een truc die ik zelf gebruik: stel jezelf de vraag “waarom zou dit hier zo zijn?” in plaats van “waarom doen ze dit zo raar?”. Het geeft een compleet ander perspectief.
Houd contact met mensen van thuis, maar niet te veel
Bellen met je beste vriend of even met je moeder kletsen kan heel fijn zijn als je een culturele dip hebt. Maar als je voortdurend je blik op thuis gericht houdt, geef je je nieuwe omgeving nooit een eerlijke kans. Zoek de balans: contact houden ja, maar niet als vluchtroute.
Maak contact met andere emigranten of reizigers
Mensen die hetzelfde doormaken begrijpen je als geen ander. Er zijn tal van expat-communities, zowel lokaal als online, waar je terecht kunt. Het helpt vaak te horen dat je niet de enige bent die vindt dat bepaalde gewoonten verwarrend zijn.
➡️ Lees ook: De reality check van emigreren: wat ik verwachtte en hoe het echt is
Geef het tijd
Dit is misschien wel het allerbelangrijkste. Cultuurshock lost zichzelf op, als je het toestaat. De eerste weken zijn bijna altijd het moeilijkst. Daarna begin je patronen te herkennen, mensen beter te lezen en je weg te vinden. Dat gaat niet van de ene op de andere dag, maar het gaat.
Wanneer is het meer dan een cultuurshock?
Als je na een langere periode nog steeds ernstige klachten ervaart zoals aanhoudende somberheid, angstklachten of het gevoel nergens bij te horen, kan het zijn dat er meer aan de hand is dan een cultuurshock. Schaam je niet om professionele hulp te zoeken, ook in het buitenland zijn er psychologen of coaches die emigranten en reizigers ondersteunen.
Cultuurshock is ook een kans
Ik weet, dat klinkt als een cliché. Maar ik meen het. Een cultuurshock dwingt je om je eigen aannames en gewoonten onder de loep te nemen. Waarom doe ik dingen zoals ik ze doe? Wat vind ik echt belangrijk? Wat kan ik loslaten?
Elke keer dat ik ergens lang verbleef en een cultuurshock doormaakte, leerde ik meer over mezelf dan over het land waar ik was. En dat is, als je er eenmaal doorheen bent, best een mooi inzicht.
Dus als je er nu middenin zit: het gaat over. En aan de andere kant wacht een versie van jou die net iets flexibeler, opener en wijzer is geworden.
En let wel hè, een cultuurshock komt niet alleen voor bij emigratie. Tijdens een vakantie kan dit net zo goed gebeuren.
Geef een reactie